༼ཁ༽
ཁ་ཀྲག
Indirect Ergative
volitional
written and spoken
1) to speak.
༡༽ སྐད་ཆ་ག་རེ་ཡོད་ནའི་ཁ་ཀྲག་བྱས་གསལ་པོ་བཤད་ན་ཡག་གི་རེད།
ངས་ཁོང་ལ་ཁ་ཀྲག་གི་མེད།
Whatever (you) want to say, it's better to say it clearly.
I am not speaking to him.
༢༽ ཀ ཁྱེད་རང་ཁོང་ལ་ཁ་ཀྲག་གི་ཡོད་པས། ཁ ང་ཁ་ཀྲག་གི་མེད།
རང་གིིས་ཁ་ཀྲག་པ་མ་གཏོགས་ངས་རང་ངོ་ཤེས་པ་མི་འདུག་གཱ
A. Are you speaking to her? (i.e., Are you on speaking terms with her?) B. I am not.
If you hadn't spoken to me, I wouldn't know who you are. (Note that the speaker here has not seen her friend for along time.)
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#601, verb 66 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁ་བཀྲམ།
Intransitive
volitional
written and spoken
1) to spread out.
2) to disperse.
༡༽ ངའི་གྲོགས་པོ་ཁ་ས་ཁྲོམ་ནས་བརླག་བྱས་ང་ཚོ་ཚང་མ་ཁ་བཀྲམ་བྱས་འཚལ་གར་ཕྱིན་པ་ཡིན།
Yesterday, I lost my friend at the market and we all spread out to look for him.
༢༽ ང་ཚོ་ཁ་ས་ཁ་བཀྲམ་བྱས་བསྡད་པ་ཡིན།
ང་ཚོ་ཁ་བཀྲམ་བྱས་བཀྲིས་འཚོལ་གར་འགྲོ། མ་རེད་པས།
We spread out (from each other) yesterday.
Hadn’t we better spread out and look for Tashi?
༣༽ དགྲ་བོས་རིའི་སྒང་ལ་དམག་མི་ཁ་བཀྲམ་ནས་བཞག་ཤག
The enemy has dispersed (their) soldiers on the mountains.
'gul skyod (motion)
sems can (sentient beings)
[Ref#923, verb 67 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁ་སྐོམ།
Intransitive
non-volitional
written and spoken
1) to be thirsty.
༡༽ ཀ ཁྱེད་རང་ཞལ་སྐྱེམས་ཀྱི་འདུག་གས།
ཁ ང་ཁ་སྐོམ་གྱི་མི་འདུག
A. Are you thirsty?
B. I'm not thirsty.
༢༽ རི་བོང་ཆུང་ཆུང་ཁོ་ཁ་སྐོམ་པ་འདྲ། འཁྱག་པ་ལ་ལྕེ་ལྡག་རྒྱག་གིས།
That rabbit must be thirsty. It's licking the ice. ({lce ldag} is pronounced {lce lag}.)
༣༽ ཁ་སྐོམ་དུས་ཆུ་འཁོལ་གྲང་བཏུངས་ན་གཟུགས་པོར་ཕན་ཐོགས་ཡོད་རེད།
If (you) drink boiled cold water when (you) are thirsty, it will be of benefit to (your) body.
lus kyi rnam 'gyur (bodily functions)
[Ref#1136, verb 68 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: ཞལ་སྐྱེམས།
ཁ་སྐྱེངས།
Intransitive
non-volitional
སྒྲ་གདངས༽ ཁ་སྐྱངས།
written and spoken
1) to be embarrassed, to be ashamed.
༡༽ ཁ་སང་ང་རྐང་སྒ་རིལ་བཞོན་བྱས་འགྲོ་དུས་མི་མང་པོའི་དཀྱིལ་ལ་བརྡབས་བྱས་ཁ་སྐྱེངས་དགོས་བཟོས་བྱུང་།
Yesterday when riding my bike, I fell in the middle of a crowd of people and was very embarrassed.
༢༽ སྐད་ཆ་གང་བྱུང་མང་བྱུང་ལབ་ན་ཁོང་ཞལ་སྐྱེངས་ཀྱི་རེད་དཱ།
ཁ་སྐྱེངས་དགོས་ཡས་ག་རེ་ཡོད་རས། ཁ་སྐྱེངས་ཡས་ཡོད་མ་རེད།
If you speak carelessly, she will be embarrassed.
What is there to be embarrassed about? There is nothing embarrassing.
bsam blo'i mtshon byed (mind/emotions)
[Ref#598, verb 69 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: ཞལ་སྐྱེངས།
Opposite Volition: ཁ་སྐྱེངས་བཟོ།
ཁ་གཅོད་རྒྱག
Indirect Ergative
volitional
སྒྲ་གདངས༽ ཁབ་ཅོད་རྒྱབ།
written and spoken
1) to put a lid on, to cover over.
༡༽ མགྱོགས་པོ་ཇ་དམ་ལ་ཁ་གཅོད་བརྒྱབ་དང་། ཇ་གྲང་མོ་ཆགས་ཡོང་།
པཱ་ལགས་ཀྱི་ཞལ་དཀར་ལ་ཞལ་གཅོད་བསྐྱོན་དང་།
Please put the lid on the thermos. The tea will get cold.
Please put the lid on father's bowl.
༢༽ ཀའོ་ཡ་ཀོའོ་དེའི་ཁ་གཅོད་རྒྱག་བདེ་པོ་ཁྱོན་ནས་མི་འདུག
It's not at all easy to put the lid on that pressure cooker. ({ka'o ya ko'o} is a Chinese loan word meaning 'pressure cooker'.)
nang las (domestic)
[Ref#932, verb 70 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: ཞལ་གཅོད་བསྐྱོན།
ཁ་ཆད་བྱེད།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to make a promise, oral agreement or contract.
༡༽ སང་ཉིན་ང་གཉིས་ཁྲོམ་ལ་འགྲོ་རྒྱུའི་ཁ་ཆད་བྱས་པ་ཡིན།
ཁོ་ཚོ་ཏན་ཏན་ཁ་ཆད་བྱས་ནས་བྲོས་པ་རེད།
The two of us agreed to go to the market tomorrow.
They definitely reached an agreement and fled.
༢༽ ང་ཚོ་ཁ་ཆད་མེད་ནའི་ཇ་ཁང་ནང་ཡང་སེ་ཐུག་གིས།
We often meet in the teahouse, even though we don't agree to it (before hand).
༣༽ ཁོང་རྣམ་ཚོ་སང་ཉིན་འཛོམས་རྒྱུའི་ཞལ་ཆད་གནང་སོང་།
They agreed to meet tomorrow.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#650, verb 71 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: ཞལ་ཆད་གནང་།
ཁ་ཆེམས་བཞག
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to leave or make a will or last testament.
༡༽ ཁོང་མ་གྲོངས་གོང་ལ་ཞལ་ཆེམས་བཞག་གནང་མི་འདུག བྱས་ཙང་ཅ་ལག་དེ་ཚོ་སུ་ལ་སྤྲོད་མིན་ཤེས་ཀྱི་མི་འདུག
Since he did not leave a will before he died, (we) don't know who to give those things to.
༢༽ ཁོང་གིས་ཕྲུ་གུ་ལ་ཁ་ཆེམས་བཞག་ལོང་མ་བྱུང་པར་གྲོངས་པ་རེད།
He died without having the time to leave his children a will.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#649, verb 72 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: ཞལ་ཆེམས་བཞག
ཁ་མཆུ་རྒྱག
Direct Ergative
volitional
སྒྲ་གདངས༽ ཁམ་ཆུ་རྒྱབ།
written and spoken
1) to dispute, argue or fight.
2) to sue, to file a lawsuit.
༡༽ ཁ་མཆུ་མ་བརྒྱབ་ཀ་མེད་ལ་བུ་མོའི་རྣམ་པ་འཛོམས་འཛོམས་རེད།
ཅ་ལག་རྫུན་མ་བཙོངས་ན་ཁ་མཆུ་བརྒྱབ་དང་བརྒྱབ།
I had no choice but to get into a dispute over her because she was so beautiful.
If counterfeit things are sold, then of course there will be disputes about this.
༢༽ ཁོང་ཚོང་གི་ཆེད་དུ་ཁྲིམས་ཁང་ལ་གཏུགས་ནས་ཁ་མཆུ་རྒྱག་པའི་སྒང་རེད།
He took the matter of (his) business to court and is presently undertaking a lawsuit.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
spyi tshogs (society)
[Ref#1372, verb 73 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁ་འཆམ་བྱེད།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to agree upon something.
༡༽ མི་ལ་རས་པའི་ཨ་ཁུ་དང་ཨ་ནེ་ཁ་འཆམ་བྱས་ཁོང་ཚོ་མ་སྨད་གསུམ་ལ་སྡུག་པོ་ཞེ་དྲགས་བཏང་བ་རེད།
The uncle and aunt of Milarepa conspired together and inflicted incredible suffering upon those three; his mother, his sister and Milarepa himself. ({A ku} and {A ni} refer to one's paternal uncle and {zhang zhang} and {sun mo} refer to one's maternal uncle and aunt.)
༢༽ ཕལ་ཆེར་ཁོ་ཚོ་གསུམ་ཁ་འཆམ་བྱས་འཁྱམས་གར་ཕྱིན་པ་རེད།
Perhaps the three of them agreed to go and just hang out. (The word {'khyams} has a wide range of meaning. Some of them are: 'to wander around', 'to hit the town', 'to go bar-hopping', 'to go window shopping'. In literary Tibetan, {'khyams} also has the sense of wandering aimlessly.)
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#651, verb 74 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁ་བརྙོག
Intransitive
non-volitional
written and spoken
1) to get hooked on something.
2) to be addicted.
༡༽ ཁོང་ཕྱི་རྒྱལ་ཁ་ལ་ལ་ཁ་བརྙོག་ཤག
ཁོ་རྐུ་མ་གཅིག་བརྐུ་ཐུབ་ཙང་ད་ཁ་བརྙོག་པ་རེད།
He is hooked on foreign food. (i.e.,'foreign' as in western style.)
He got away with steaing once, so he's now hooked on it.
bsam blo'i mtshon byed (mind/emotions)
[Ref#866, verb 75 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁ་འདོན་བྱེད།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to recite liturgies or prayers.
2) to recite or chant out loud.
༡༽ ངའི་ཨ་མ་ལགས་ཞོགས་ལྟར་ཞལ་འདོན་གནང་གི་རེད།
སྐུ་ཞབས་ཚོ་ཞལ་འདོན་གནང་གྲུབ་པ་ཡོད།
Every morning, my mother recites prayers.
The monks have most likely finished reciting liturgies.
༢༽ ང་ཞོགས་ལྟར་ཁ་འདོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
I pray out loud every morning.
chos lugs (religious)
lugs srol (customs)
[Ref#1308, verb 76 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: ཞལ་འདོན་གནང་།
ཁ་བརྡར་གློད།
Direct Ergative
volitional
སྒྲ་གདངས༽ ཁབ་རྡར་གློད།
written and spoken
1) to engage in idle chatter.
༡༽ ཁོང་ཚོས་ཁ་བརྡར་གློད་བསྡད་བྱས་ལས་ཀ་ཅི་ཡང་བྱེད་ཀྱི་མི་འདུག
ད་ཁ་བརྡར་གློད་བྱས་བསྡད་ན་འགོ་ཁྲིད་ཀྱིས་མཐོང་ཡོང་།
They are chatting idly and not doing any work at all.
If you sit there (just) chatting, the leader will see you.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#1245, verb 77 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁ་ཕྱེ།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to open.
༡༽ ཀ ཁྱེད་རང་གི་སྒམ་ནང་ལ་ག་རེ་བླུགས་ཡོད།
ཁ སྒམ་ཁ་ཕྱེ་བྱས་ལྟོས་དང་། མཐོང་གི་རེད།
A. What have you put in your box?
B. Open it and have a look. Then (you'll) see.
༢༽ ཁྱི་ཕྲུག་སྐྱེས་གྲབས་ཡིན་ཙང་ད་ལྟ་མིག་ཁ་ཕྱེ་རྒྱུ་རེད།
ད་རྙོག་དྲའི་སྒམ་ཆུང་ཁ་ཕྱེ་སོང་།
That puppy has just been born, so now it is yet to open its eyes.
Now lots of problems have been revealed! (lit. 'problems have been opened up from a small box.')
'gul skyod (motion)
[Ref#1367, verb 78 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁ་པར་རྒྱག གཏོང་།
Indirect Ergative
volitional
written and spoken
1) to telephone.
2) to make a telephone call.
༡༽ ཀ ཁ་ས་ངས་ཁྱེད་རང་ལ་ཞལ་པར་ཐེངས་ཁ་ཤས་ཕུལ་པ་ཡིན།
ཡིན་ནའི་བཞུགས་མཁན་མེད་པ་འདྲ།
ཁ ཨ་ལས། ཁ་ས་ང་ནང་ལ་བསྡད་མིན།
A. I phoned you a few times yesterday, but probably no one was home.
B. Oh, yesterday I didn't stay at home.
༢༽ ཁོང་ལ་ཞལ་པར་བསྐྱོན་བྱས་སྐུ་དོན་ག་རེ་ཡོད་ན།
ཁ་པར་གཏོང་གར་ངས་ཕྱིན་དགོས།
Why is he ringing her?
I'll go and make the phone call. (Note that {kha par gtong} is not as prevalent in Lhasa dialect as {kha par rgyag}.)
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#1143, verb 79 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: ཞལ་པར་གནང་། ཞལ་པར་བསྐྱོན།
Humlific: ཞལ་པར་ཕུལ།
Tsang Gey: ཁ་པར་གཏོང་།
ཁ་ཚེར་ཚེར་བྱེད།
Direct Ergative
volitional
spoken - Lhasa
1) to smile.
2) to grin.
༡༽ མི་དེས་ང་ངོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པ་འདྲ། ཁ་ཚེར་ཚེར་ཞེ་པོ་བྱེད་ཀྱིས།
That person seems to recognise me. She is really grinning.
༢༽ གྲོང་གསེབ་ནས་ཡིན་པའི་མི་དེ་ཚོས་ཁ་ཚེར་ཚེར་ཞེ་པོ་བྱེད་ཀྱི་འདུག
Those people from the countryside are smiling a lot.
lus kyi rnam 'gyur (bodily functions)
[Ref#940, verb 80 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: ཞལ་མཚེར་མཚེར་གནང་།
ཁ་རུབ་རྒྱག
Indirect Ergative
volitional
written and spoken
1) to gang up and attack someone verbally.
༡༽ དོན་དག་ཆུང་ཆུང་ཅིག་ལ་ཁོང་ཚོས་ཁ་རུབ་བརྒྱབ་བྱས་ཁོང་ལ་མ་འགྲིག་པའི་སྐོར་མང་པོ་བཤད་སོང་།
Over some trivial matter, they ganged up and verbally attacked him for inappropriate (behaviour).
༢༽ ཁོང་ཚོས་ཁ་རུབ་གཅིག་རྒྱག་དུས་ང་ལ་བདེན་པ་ཡོད་ནའི་ཤོད་ས་མི་འདུག
Even though I was right, when they ganged up on me, I couldn't say anything.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
sems can (sentient beings)
[Ref#1036, verb 81 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁ་ལ་ཉན།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to obey.
༡༽ ཕྲུ་གུ་དེས་ཕ་མའི་ཁ་ལ་ཉན་གྱི་མི་འདུག ཡིན་ནའི་དགེ་རྒན་གྱི་ཁ་ལ་ཉན་གྱི་འདུག
That child doesn't obey his parents, but he does obey the teacher.
༢༽ ངས་ཁྱེད་རང་གི་ཁ་ལ་ཉན་གྱི་ཡོད།
ཨ་ཙི། ཕ་མའི་ཞལ་ལ་གསན་གནང་དང་།
I do obey you!
Oh my! Obey your parents!
bsam blo'i mtshon byed (mind/emotions)
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#282, verb 82 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: ཞལ་ལ་གསན།
ཁ་ལན་སློག
Indirect Ergative
volitional
written and spoken
1) to talk back, to answer back.
2) to sass back. (U.S. English.)
༡༽ མི་རྒན་པ་ལ་ཁ་ལན་བསློགས་ན་སྒྲིག་མེད་རེད་དཱ།
ཕྲུ་གུ་དེས་ཕ་མ་ལ་ཁ་ལན་སློག་རྐྱང་རེད།
It is totally inappropriate to talk back to older people.
That child does nothing but sass back to (her) parents.
༢༽ ང་དགེ་རྒན་ལ་ཁ་ལན་བསློགས་མྱོང་མེད།
I have never answered back to a teacher.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#822, verb 83 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁ་ལོ་སྒྱུར།
Indirect Ergative
volitional
written and spoken
1) to control.
2) to steer, to turn a wheel.
3) to rule, to dominate.
༡༽ མོ་ཊ་གཏོང་མཁན་དེས་མོ་ཊའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་ཐུབ་ཙམ་ལས་ལག་རྩལ་གཞན་དག་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་མ་རེད།
Other than being able to barely turn the wheel, that driver doesn't have any other skills.
༢༽ ལོ་མང་པོའི་འཐབ་རྩོད་བརྒྱུད་གཞི་ནས་ང་ཚོས་དགྲ་བོའི་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་ཐུབ་པ་རེད།
དབྱིན་ཇིས་རྒྱ་གར་ལ་རྒྱུན་རིང་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་བ་རེད།
Only after many years of struggle were we able to control the enemy.
England steered the course of India for a long time.
spyi tshogs (society)
[Ref#448, verb 84 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁ་གསབ་བྱེད།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to make up a shortage or deficiency.
2) to subsidise, to supplement.
3) to replenish.
༡༽ ངས་དེ་རིང་གི་སློབ་ཚན་ཆད་པ་དེ་སང་ཉིན་ཁ་གསབ་བྱེད་ཀྱི་ཡིན།
ཟླ་བ་སྔོན་མའི་གླ་ཆ་ཆད་པ་ལས་ཁུངས་ནས་ད་རེས་ཁ་གསབ་བྱེད་ཡས་རེད།
Tomorrow, I will make up the lesson I missed today.
The lost wages of last month, will be made up by the work unit this time.
༢༽ ཁྱེད་རང་མུ་མཐུད་ང་ཚོའི་ཀུང་སིའི་ནང་ཕྱག་ལས་གནང་རོགས།
གླ་ཆའི་ཐད་ད་དུང་ཁ་གསབ་བྱེད་ཀྱི་ཡིན།
Please continue to work at our company. We will further add to (your) salary. (i.e., your salary will be increased. {kung si} is a Chinese loan word meaning 'company'.)
༣༽ དེབ་འདིའི་ནང་ཡི་གེ་ཆད་པ་ཁག་ཅིག་ཁ་གསབ་བྱེད་དགོས་ས་རེད།
Some characters have been left out of this book and need to be put in. (Note that {yi ge} here means letters of the alphabet.)
sems can (sentient beings)
[Ref#225, verb 85 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁག་དཀྲི་འདོགས།
Indirect Ergative
volitional
སྒྲ་གདངས༽ ཁག་དཀྲི་བཏགས།
written and spoken
1) to blame, to accuse.
2) to make excuses.
༡༽ ཁྱེད་རང་གི་ཕྲུ་གུས་མ་བྱུང་པར་ད་དུང་མི་གཞན་ལ་ཁག་དཀྲི་བཏགས་ཀྱི་འདུག
Your children made the mistake and yet they are still blaming someone else.
༢༽ ཁོང་གིས་ང་ལ་ཁག་དཀྲི་བཏགས་བྱུང་། ཡིན་ནའི་ངས་བྱས་མེད།
ང་ལ་ཁག་དཀྲི་མ་བཏགས་ཨཱ།
He accused me, but I didn't do it.
Don't accuse me.
༣༽ ཁོས་རྟག་པར་ལས་ཀ་གཞན་ལ་ཁག་དཀྲི་བཏགས་བྱས་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་ཀ་ཡག་པོ་བསྒྲུབ་ཀྱི་མི་འདུག
Always claiming to have other assignments, he never fully accomplishes the work of the office. (Note that {las khungs} is often translated as 'work unit' in the context of the P.R.C.)
༤༽ སང་ཉིན་ཁྱེད་རང་ཡིན་གཅིག་ང་ཚོའི་ནང་ལ་ཕེབས་ཨཱ། གཞན་ལ་ཁག་འདྲི་མ་གཏོང་ཨཱ།
Tomorrow, you must come to our house. Don't look for some other excuse (not to come). (i.e., don't try to worm your way out of it.)
༥༽ ཁོས་ན་ཚ་ལ་ཁག་དཀྲི་བཏགས་བྱས་ང་ལ་རོགས་པ་བྱས་མ་བྱུང་།
On the pretext of being ill, he didn't help me.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
bsam blo'i mtshon byed (mind/emotions)
[Ref#646, verb 86 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁལ་བཀལ།
Indirect Ergative
volitional
written and spoken
1) to load an animal.
༡༽ ཀ ཁལ་མ་ལ་ཁལ་བཀལ་ཚར་པས།
ཁ བཀལ་ཚར།
A. Have (you) finished loading up the pack animals?
B. (I) have finished.
༢༽ དེ་རིང་ཞོགས་པ་འབྲོག་པས་གཡག་ལ་ཁལ་བཀལ་བྱས་ཐོན་སོང་།
ཞིང་པས་བོང་བུར་ཁལ་བཀལ་བྱས་ལྕི་བ་འཚོང་གར་ཕྱིན་སོང་།
This morning the nomads loaded up the yaks and left.
The farmer loaded up the donkey and went to sell dung.
zhing las (agriculture)
sems can (sentient beings)
[Ref#196, verb 87 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁས་ཁྱག་བྱེད།
Indirect Ergative
volitional
written and spoken
1) to act as a guarantor or backer.
2) to act as surety.
༡༽ ཁྱེད་རང་གཉིས་ཀྱི་ཚོང་ལ་ངས་ཁས་ཁྱག་བྱས་ཆོག
I will act as the backer for the business of you two.
༢༽ དེང་སང་དངུལ་གཡར་པར་ཁས་ཁྱག་བྱེད་མཁན་དཀོན་པོ་རེད་དཱ།
Guarantors for borrowing money are rare these days.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#783, verb 88 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Humlific: ཁས་ཁྱག་ཞུ།
ཁས་ལེན་བྱེད།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to promise, to guarantee.
2) to agree, acknowledge, accept or recognise.
3) to own up to, to consent to.
༡༽ ཀ ཁྱེད་རང་ཚོས་ཚེ་ཕྱི་མ་ཁས་ལེན་གྱི་རེད་པས།
ཁ ཁས་ལེན་གྱི་རེད། ཡིན་ནའི་ལྟ་བ་ལོགས་དགར་རེད།
A. Do you believe in reincarnation? (lit. 'Do you accept that there are future rebirths'?)
B. (We) do, but (our) philosophy is different.
༢༽ ངས་ཁོང་ལ་རོགས་པ་བྱེད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་པ་ཡིན།
ཁོང་གིས་ཇོ་བོའི་སྐུ་མདུན་ལ་ཨ་རག་བཏུང་རྒྱུ་མེད་པའི་ཁས་ལེན་བྱས་པ་རེད།
I agreed to help him.
Before the sacred image of Buddha, he vowed not to drink alcohol.
༣༽ ངས་རང་ལ་ཁས་ལེན་གང་ཡང་བྱེད་རྒྱུ་མ་བྱུང་།
ཁས་ལེན་བྱས་པའི་ལས་ཀ་ཏན་ཏན་བསྒྲུབ་དགོས་རེད།
I didn't promise you anything. ({gan yang} is pronounced {ga'i}.)
Work that has been agreed upon should definitely be completed.
༤༽ ངས་ཨ་མ་ལགས་ལ་དེ་རིང་ནས་བཟུང་ཕྱི་ལོགས་ལ་འཁྱམ་གར་མི་འགྲོ་བའི་ཁས་ལེན་ཞུས་པ་ཡིན།
I promised my mother that from now on I would not go out and wander around aimlessly.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
chos lugs (religious)
[Ref#652, verb 89 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Humlific: ཁས་ལེན་ཞུ།
Opposite Volition: ཁས་ལེན་ཤོར།
ཁེངས་སྐྱུང་བྱེད།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to be modest or humble.
༡༽ ཁོང་མཁས་པ་ཆེན་པོ་རེད་དེའི་མིའི་མདུན་ལ་ཁེངས་སྐྱུང་ཞེ་དྲགས་གནང་གི་རེད།
He is a great scholar, but in front of other people he acts with great humility.
༢༽ ཡོན་ཏན་ག་ཚོད་ཆེ་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་ཁེངས་སྐྱུང་མང་བ་བྱེད་ཀྱི་རེད།
However great one's knowledge, modesty should be shown in greater measure.
bsam blo'i mtshon byed (mind/emotions)
sems can (sentient beings)
[Ref#849, verb 90 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁོག་པ་རྒྱོང་།
Direct Ergative
volitional
སྒྲ་གདངས༽ ཁོག་པ་རྒྱངས།
written and spoken
1) to instigate, to incite.
2) to spread vicious rumours with the intent to cause harm.
༡༽ མི་དེའི་ཁོག་པ་གྲོགས་པོ་ངན་པས་བརྒྱངས་ཙང་གཞུག་གུ་ཁོ་བཙོན་ཁང་ལ་བཅུག་པ་རེད།
His bad friend filled his head with ideas and so consequently he ended up in jail. ({mtha' mjug} is pronounced {gzhu gu}.
༢༽ ཨ་ཤེལ་ལགས་ཀྱི་ཁོག་པ་རྡོ་ཤེལ་ལགས་ཀྱིས་བརྒྱངས།
Doshi incited Ashi to do something bad. (lit. Ashi's stomach was filled by Doshi. The absence of an auxiliary verb in this sentence reflects literary Tibetan.)
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
spyi tshogs (society)
[Ref#760, verb 91 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁོག་པ་སྔོག
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to dig out information using underhand means.
༡༽ ཁོས་ངའི་ཁོག་པ་བསྔོགས་པ་རེད་དེ་ངས་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་བཤད་མེད།
He tried to dig it out of me, but I didn't utter a single word.
༢༽ ང་མིའི་ཁོག་པ་སྔོག་ཡས་ལ་དགའ་པོ་མེད།
I don't like digging things out of people.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#879, verb 92 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Tsang Gey: འོག་ལེན།
ཁོག་པ་བྱེད།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to be tolerant or patient.
༡༽ ཕྲུ་གུས་རྙོག་དྲ་ཤོད་དུས་ཁོང་གིས་རྟག་པར་ཁོག་པ་བྱེད་ཀྱི་རེད།
When (her) children say troublesome things, she's always patient with them.
༢༽ བཟའ་ཚང་ཕན་ཚུན་ཁོག་པ་བྱེད་རེས་མ་བྱས་ན་རྟག་པར་རྒྱག་རེས་ཤོར་གྱི་རེད།
If a couple is not tolerant of each other, (they) will always fight.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#878, verb 93 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁྱབ།
Intransitive
non-volitional
ཁྱབ།
ཁྱབ།
written and spoken
1) to spread.
2) to become widespread.
3) to become popular.
༡༽ དེང་སང་སྐད་ཆ་གསར་པ་དེ་ག་ས་ག་ལ་ཁྱབ་ཤག
གཞས་མ་ཚེ་བརྟན་སྒྲོལ་མའི་སྙན་གྲགས་ག་ས་ག་ལ་ཁྱབ་ཡོད་རེད།
These days, that new saying has spread everywhere.
The fame of the female singer Tseden Drolma has become widespread.
༢༽ འཆམ་ནད་ནི་ཧ་ཅང་ཁྱབ་བདེ་བའི་ན་ཚ་ཞིག་རེད། ལྷག་དོན་ཕྲུ་གུ་ལ་དེ་བས་འགོས་སླ་པོ་རེད།
The cold disease is very easily spread. It is especially easy for children to catch it.
༣༽ བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཁག་ཅིག་རིམ་པས་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཆ་མང་པོ་ལ་ཁྱབ་འགྲོ་གི་ཡོད་རེད།
Aspects of Tibetan culture are gradually spreading to many places in the world.
༤༽ ས་ཞིང་ཡོངས་རྫོགས་ལ་རྩ་ངན་གྱིས་ཁྱབ་ན་ཐོན་འབབ་རྦད་དེ་མར་ཆག་གི་རེད།
If weeds spread over all the fields, then the harvest will be extremely poor.
spyi tshogs (society)
[Ref#54, verb 94 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to proclaim, to announce.
2) to broadcast, publicise or promulgate.
༡༽ དེ་རིང་ལས་ཁུངས་ནས་ཡིག་ཆ་གསར་པ་ཞིག་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་སོང་།
Today, the work unit promulgated a new document.
༢༽ ཁོང་གི་གནས་ཚུལ་དེ་མང་ཚོགས་དཀྱིལ་ལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་བྱས་སོང་།
It was decided that his situation would be announced to the public.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
spyi tshogs (society)
[Ref#925, verb 95 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁྲམ་པ་ཤོད།
Direct Ergative
volitional
spoken - Lhasa
1) to lie, to swindle.
2) to deceive, to dupe.
༡༽ ཕྲུ་གུ་ཆུང་ཆུང་དེས་ཁྲམ་པ་གྲ་མ་བཤད་ཐུབ་ཀྱིས།
ཚོང་པ་དེས་ཁྲམ་པ་བཤད་བྱས་ང་ལ་ཅ་ལག་རྫུན་མ་བཏང་ཤག
That young child is able to deceive very well.
That shopkeeper swindled me by selling me fake things.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
bsam blo'i mtshon byed (mind/emotions)
[Ref#833, verb 96 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁྲིམས་གཅོད་བྱེད།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to pass judgment.
2) to sentence.
3) to adjudicate.
༡༽ ཀ ཁོང་ཚོར་ག་དུས་ཁྲིམས་གཅོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ན།
ཁ གཟའ་འཁོར་རྗེས་མ་དེར་ཁྲིམས་གཅོད་བྱེད་ཡས་རེད།
A. When will they be judged?
B. Judgment will be passed next week.
༢༽ ཉེས་ཅན་པ་དེ་ལ་ཁྲིམས་ཁང་ནས་ཁྲིམས་གཅོད་ནན་པོ་བྱས་སོང་།
The court passed a harsh sentence on the criminal.
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
spyi tshogs (society)
[Ref#466, verb 97 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁྲིམས་གཏོང་།
Indirect Ergative
volitional
written and spoken
1) to make a law.
2) to give a verdict or sentence.
3) to discipline.
༡༽ ཁོ་ལ་པ་ཕས་རྟག་པར་ཁྲིམས་གཏོང་གི་རེད།
His father always disciplines him.
༢༽ ཁྲིམས་གཏོང་དུས་དྲང་པོ་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཁྲིམས་དཔོན་གྱི་རྩ་དོན་རེད།
The imperative of a judge is to be fair in rendering a verdict.
spyi tshogs (society)
[Ref#467, verb 98 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁྲེལ་རྒོད་བྱེད།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to mock, to ridicule.
2) to laugh at someone in a sarcastic way.
༡༽ ཁོས་ངའི་སློབ་གསོ་ཉན་རྒྱུ་ཕར་བཞག་ད་དུང་ང་ལ་ཁྲེལ་དགོད་བྱས་བྱུང་།
Putting to one side the fact that he didn't listen to my advice, furthermore he ridiculed me.
༢༽ ཁྱེད་རང་བཀའ་མོལ་མགོ་མ་ཚོད་དེ་འདྲས་མ་གསུངས་མ་གཏོགས་མིས་ཁྲེལ་དགོད་བྱེད་ཀྱི་རེད་དཱ།
If you talk about things that you don’t understand yourself, other people will ridicule you.
bsam blo'i mtshon byed (mind/emotions)
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#1160, verb 99 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁྲོ།
Intransitive
non-volitional
ཁྲོས།
ཁྲོ།
སྒྲ་གདངས༽ ཁྲོས།
written and spoken
1) to be angry.
2) to sulk.
༡༽ དེང་སང་ཁོང་ག་རེ་བྱས་པ་ཡིན་ན། ང་ལ་རྦད་དེ་ཁྲོས་ཤག
ཁོང་ཁྲོས་ཅང་ལངས་པོ་ཅིག་ཡོད་རེད།
What's the matter with him these days? (He's) really angry with me.
She gets angry very easily.
༢༽ མི་དེ་ལ་ཞེ་དྲགས་མ་ལབ་མ་གཏོགས་ལམ་སེང་ཁྲོ་འགྲོ་གི་རེད།
ངས་བྱེད་སྟངས་ག་རེ་མ་འགྲིག་པ་ཡིན་ན། ཁོང་ང་ལ་རྦད་དེ་ཁྲོས་ཤག
Don't say very much to that person, as (he) gets angry quickly.
What have I done wrong? She is completely angry with me.
༣༽ ཁྲོས་བྱས་མ་སྡོད། སོ་སོར་གྱོང་རག་གི་རེད།
Don't sulk. You will bring harm to yourself.
bsam blo'i mtshon byed (mind/emotions)
[Ref#1345, verb 100 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
ཁྲོམ་སྐོར་བྱེད།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to demonstrate, to protest.
༡༽ མང་ཚོགས་ཚོས་ཁྲོམ་སྐོར་བྱས་ནས་རང་གི་བསམ་ཚུལ་མཚོན་པ་བྱས་པ་རེད།
The people protested to demonstrate their opinion.
༢༽ མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཁྲོམ་སྐོར་བྱས་པ་རེད།
The people demonstrated about protecting the environment.
sems can (sentient beings)
[Ref#395, verb 101 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁལ།
Direct Ergative
volitional
བཀལ།
བཀལ།
ཁོལ།
སྒྲ་གདངས༽ བཀལ།
written and spoken
1) to spin.
༡༽ ཀ ཁྱེད་རང་སྤུན་དོག་འཁལ་གནང་གི་ཡོད་པས།
ཁ ལགས་ཡོད། ད་བཀལ་ཚར་གྲབས་ཡོད།
A. Are you spinning yarn?
B. Yes. (I've) nearly finished.
༢༽ སྐུད་པ་འདི་ཁོང་གིས་བཀལ་བ་རེད།
He spun that thread.
nang las (domestic)
zhing las (agriculture)
[Ref#1216, verb 102 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁུམ།
Intransitive
non-volitional
འཁུམས།
འཁུམ།
written and spoken
1) to shrink, to shrivel.
2) to be folded, to crouch up.
3) to freeze, to cringe in terror or fear.
༡༽ ཀ དུག་སློག་འདི་འཁྲུད་ན་འཁུམ་གི་རེད་པས།
ཁ སྐམ་འཁྲུད་བསྐྱོན་ན་མ་གཏོགས་འཁུམ་གྱི་རེད་དཱ།
A. If I wash these clothes, will they shrink?
B. Unless you dry clean them, they will definitely shrink.
༢༽ དམག་མི་གསར་པ་དེ་ཚོ་དམག་རྒྱག་དུས་ཞེད་བྱས་འཁུམས་བསྡད་ཤག
དམག་མི་དེ་རྦད་དེ་དཔའ་འཁུམས་སོང་།
When those new soldiers were fighting in a war, (they) were frightened and froze in terror.
That soldier was extremely terrified. (lit. 'his courage was completely frozen.')
༣༽ པགས་པ་མེས་ཚིགས་ན་ལམ་སེང་འཁུམ་འགྲོ་གི་རེད།
དུག་སློག་འདི་རྦད་དེ་འཁུམས་ཤག
Animal hide shrinks quickly if singed with fire.
These clothes have completely shrunk.
'gul skyod (motion)
[Ref#153, verb 103 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Opposite Volition: སྐུམ།
Causative: སྐུམ།
Resaultative: འཁུམ།
འཁེལ།
Intransitive
non-volitional
ཁེལ།
འཁེལ།
written and spoken
1) to fall on, to coincide with.
2) to get settled, decided or confirmed.
3) to have to do something.
༡༽ དེ་རིང་ང་རྒྱ་ནག་ལ་འགྲོ་རྒྱུ་ཁེལ་སོང་།
ཉེས་ཆད་དེ་མཐའ་མ་ངའི་མགོ་ལ་ཁེལ་བྱུང་།
Today, it has been decided that I will go to mainland China.
I finally got my punishment. (lit. 'in the end, the punishment fell on my head'.)
༢༽ ང་ཚོའི་ལས་ཁུངས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་དེ་ཚེས་པ་ལྔ་ལ་ཁེལ་ཤག
ང་སྨན་འདི་ཟ་རྒྱུ་ཁེལ་བྱུང་།
Our work unit's function has fallen on the fifth day of the month.
I need to take this medicine. (lit. 'eat medicine'.)
༣༽ ང་གྲོང་གསེབ་ལ་འགྲོ་རྒྱུ་ཁེལ་ཤག ཐབས་ཤེས་མི་འདུག
I have to go to the countryside. There is nothing that (I) can do about it. (i.e., it has been decided that I must go to the countryside, so therefore I have to go.)
sems can (sentient beings)
spyi tshogs (society)
[Ref#192, verb 104 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁོད།
Intransitive
non-volitional
འཁོད།
འཁོད།
written and spoken
1) to be written.
2) to exist, to be situated.
3) to be labelled, to be called.
༡༽ དགོན་པའི་ལྡེབས་རིས་ལ་དགོན་པ་བཞེངས་དུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆ་ཚང་འཁོད་ཡོད་རེད།
The history of when this monastery was built has been recorded on the monastery's mural.
༢༽ ཀ སྒྲུང་དེ་དུས་དེབ་ག་གིའི་ནང་ལ་འཁོད་ཡོད་རས།
ཁ ད་དྲན་གྱི་མི་འདུག
A. In which magazine is that story written? ({sgrung} is pronounced {sgrum}.)
B. I don't remember.
༣༽ ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་གསེར་ཁྲི་ལ་འཁོད་རྗེས་བོད་ཡིག་གསར་དུ་བཟོས་པ་རེད།
The Tibetan written language was created after King Song Tsen Gampo became king.
slob gso (education)
[Ref#19, verb 105 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁོད་སྙོམས་གཏོང་།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to level, to even, to equalize.
༡༽ འདིའི་བརྒྱུད་ཀྱི་ས་ཆ་འདི་ང་ཚོས་འཁོད་སྙོམས་བཏང་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་འདྲ།
It appears as though we need to level the ground around this area.
༢༽ ང་ཚོའི་ཁང་པའི་མདུན་གྱི་ལམ་ཁ་འཁོད་སྙོམས་བཏང་ན་སྟབས་བདེ་པོ་ཞེ་དྲགས་ཡོང་གི་རེད།
ས་འདི་འཁོད་སྙོམས་ཨཱ།
It would be very convenient if the road in front of our house was levelled out.
Please level out this ground.
༣༽ དབུལ་ཕྱུག་འཁོད་སྙོམས་ལ་གཏོང་ཡས་དེ་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་རེད།
It is extremely difficult to even out (the discrepancy between) poverty and wealth.
zhing las (agriculture)
spyi tshogs (society)
[Ref#647, verb 106 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁོན།
Intransitive
non-volitional
འཁོན།
འཁོན།
written and spoken
1) to be blocked, to be stuck.
2) to accidentally get hooked or caught.
3) to have feelings of hatred or malice.
༡༽ ཀ ཁྱེད་རང་གི་ཕྱུ་པ་ག་རེ་བྱས་པ་རས།
ཁ ངའི་ཕྱུ་པ་ད་གིན་ལྕང་མར་འཁོན་བྱས་རལ་སོང་།
A. What happened to your chuba?
B. Just now my chuba got caught in a tree and ripped.
༢༽ དེང་སང་ཁོང་གཉིས་འཁོན་བསྡད་ཡོད་པ་འདྲ།
ངའི་བྱ་འཕུར་གློག་སྐུད་ལ་འཁོན་སོང་།
These days, it seems that the two of them are at odds (with each other). (i.e., they are very angry towards each other.)
My kite got caught in the electric wires. ({bya 'phur} is pronounced {bya 'phir}.)
'gul skyod (motion)
bsam blo'i mtshon byed (mind/emotions)
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#1355, verb 107 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁོན་འཛིན་བྱེད།
Indirect Ergative
volitional
written and spoken
1) to regard or look at with hatred or enmity.
༡༽ ཕ་མ་ལ་འཁོན་འཛིན་བྱས་ནས་ཁོ་ཚོའི་ཕྲུ་གུ་ལ་ངན་སེམས་བྱེད་མཁན་དེ་ཚོ་ཀླ་ཀློ་རང་རེད།
If you don't like someone, taking it out on their kids is really barbaric. (i.e., if you hate the parents, acting cruelly towards the children is totally barbaric.)
༢༽ ཁོས་ང་ལ་རྟག་པར་འཁོན་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་འདུག ཡིན་ནའི་ངས་ཁོ་ལ་འཁོན་འཛིན་རྩ་བ་ནས་བྱེད་ཀྱི་མེད།
He continually despises me. However, I have absolutely no hatred towards him.
༣༽ སྔོན་མ་ངས་ཁོང་གི་པཱ་ལགས་ལ་རྒྱག་འདྲེ་བརྒྱབ་ཙང་ད་ལྟ་ཁོང་གིས་ངར་འཁོན་འཛིན་ཞེ་པོ་བྱེད་ཀྱིས།
He really hates me now because I fought with his father before.
༤༽ ཀ ཁྱེད་རང་ཁོང་ལ་འཁོན་འཛིན་ཡོད་པས།
ཁ འཁོན་འཛིན་ཞེ་དྲགས་མེད།
A. Do you despise him?
B. Not too much. (i.e., I don't really despise him.)
bsam blo'i mtshon byed (mind/emotions)
[Ref#258, verb 108 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁོར།
Intransitive
non-volitional
འཁོར།
འཁོར།
written and spoken
1) to revolve, to rotate, to spin around.
2) for time to have elapsed.
3) to conceive, to get pregnant.
4) to return or come back.
༡༽ ཆུ་འཁོར་འདི་ཡག་པོ་འཁོར་གྱིས།
ལྷག་པ་བརྒྱབ་བྱས་མ་ནི་འཁོར་གྱིས།
This water mill is spinning well.
The wind is blowing the prayer wheel around.
༢༽ ཁྱེད་རང་ཨའོ་སི་ཁྲུ་ལི་ཡ་ནས་ཚུར་འཁོར་ཚར་པ་རེད་པས།
ནམ་མཁའ་ལ་བྱ་འཁོར་སྟངས་ལ་བལྟས་ན་ས་ཆ་གཅིག་ལ་ཤ་ཡོད་པ་འདྲ།
Did you come back from Australia?
By the look of the birds gliding in the sky, (I would say) there is probably some (dead) flesh around the place. (Note that the speaker is probably near a sky burial site.)
༣༽ མི་དེས་སྡུག་པོ་དེ་འདྲས་མྱང་དགོས་པ་དེ་ཁོ་རང་ལ་ལས་འབྲས་འཁོར་བ་རེད།
Due to karmic retribution, she must experience such suffering.
༤༽ བུ་མོ་འདི་གཟུགས་པོ་འཁོར་ཤག
The girl is pregnant.
'gul skyod (motion)
[Ref#989, verb 109 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Opposite Volition: སྐོར།
Causative: སྐོར།
Resaultative: འཁོར།
འཁོར་ཞག་ཞུ།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to request home leave.
2) to request a leave of absence.
༡༽ ཀ ཁྱེད་རང་སློབ་དུས་འདིར་འཁོར་ཤག་ཞུ་མཁན་ཡིན་པས།
ཁ ང་ལོ་མང་པོའི་རིང་འཁོར་ཞག་ལ་འགྲོ་ཡས་ཁྱོན་ནས་རག་མ་བྱུང་། བྱས་ཙང་ད་ལོ་འགྲོ་ཐུབ་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡིན།
A. Are you requesting to take this semester off?
B. For many years I have not been granted any home leave. So this year, I am going to try to go.
༢༽ ད་ལོ་ང་དགོངས་པ་ཞུས་བྱས་འཁོར་ཞག་ལ་འགྲོ་གི་ཡིན།
I will ask to be excused to go on home leave this year. (Note that {gro} is the verb in this sentence.)
sems can (sentient beings)
[Ref#423, verb 110 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: གཞིས་འཁོར་ཞུ།
འཁོལ།
Intransitive
non-volitional
ཁོལ།
འཁོལ།
written and spoken
1) to be boiled.
༡༽ ཇ་བསྐོལ་ནས་ཁོལ་བ་རེད།
ཉི་མ་ཚ་དུས་ཧུའུ་ཉི་ཐབ་སྒང་ལ་བཞག་ན་ལམ་སེང་ཆུ་འཁོལ་གྱི་རེད།
Tea is boiled and it gets boiled. (This example shows the causative/resultative, transitive/intransitive use of 'to boil'.)
If (you) put a kettle on the solar oven when the sun is hot, the water will quickly boil.
༢༽ ཐུག་པ་ཁོལ་སོང་། ད་མཆོད་ན་མ་རེད་པས།
ཀ ཆུ་འདི་ཁོལ་ཨེ་ཡོད། ཁ ཕལ་ཆེར་ཁོལ་ཡོད།
The noodles are boiled. Shouldn't we eat?
A. Is the water boiled? (i.e., I don't think it is.) B. Perhaps it is.
nang las (domestic)
[Ref#968, verb 111 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Opposite Volition: སྐོལ།
Causative: སྐོལ།
Resaultative: འཁོལ།
འཁྱག
Intransitive
non-volitional
འཁྱགས།
འཁྱག
written and spoken
1) to get cold.
༡༽ ཀ རྒན་ལགས། སྐུ་བསིལ་གནང་གི་འདུག་གས།
ཁ ད་འཁྱག་གི་མི་འདུག
A. Madam, are you cold?
B. No, (I'm) not cold.
༢༽ རང་འཁྱག་གི་འདུག་ན་མེ་ལ་སྲོས་དང་། ལམ་སེང་དྲོད་ཁུག་གི་རེད།
If you are cold, warm yourself by the fire. (You) will quickly get warm. ({sros} is pronounced {kros} and {lam seng} as {lam sang}.)
lus kyi rnam 'gyur (bodily functions)
[Ref#1231, verb 112 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: བསིལ།
འཁྱགས་ཤུར་གློད།
Direct Ergative
volitional
written and spoken
1) to ice skate.
2) to go down a slippery dip or slippery surface.
༡༽ འཁྱགས་ཤུར་གློད་དུས་གཟབ་གཟབ་མ་བྱས་ན་ཉེན་ཁ་ཚ་པོ་ཡོད་རེད།
ཁོང་ཆུང་དུས་འཁྱགས་ཤུར་གློད་ཡས་དགའ་པོ་ཡོད་རེད།
If you are not careful when ice skating, it can be very dangerous.
When she was young, she liked to ice skate.
༢༽ ངའི་ཕྲུ་གུ་དེས་འཁྱགས་ཤུར་གློད་བྱས་གོས་ཐུང་རྦད་དེ་རལ་ཤག
My child went down a slippery dip and completely ripped his trousers. (Note that 'slippery dip' in this context could be a playground slide or a big slippery rock.)
spyi tshogs (society)
[Ref#1322, verb 113 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁྱིག
Direct Ergative
volitional
བཀྱིགས།
བཀྱིག
ཁྱིགས།
སྒྲ་གདངས༽ བཀྱིགས།
written and spoken
1) to bind, to tie, to fasten.
༡༽ སྔ་མོ་བཙོན་པའི་རྐང་ལག་བཀྱིགས་ནས་ཁྲོམ་གཞུང་ལ་འཁྲིད་སྲོལ་ཡོད།
རྩ་རས་འདིའི་ཁ་ཡག་པོ་ཁྱིགས་དང་།
Long ago, there was a custom of binding prisoners hands and feet and leading them to a public market place.
Please fasten the top of the sack well.
༢༽ དུད་འགྲོའི་ཁ་བཀྱིགས་ནས་གསོད་སྟངས་དེ་སྡུག་ཅག་རེད་ཤག
ཕ་གིར་མེ་ཏོག་ཆག་པ་ཞིག་བཀྱིགས་ནས་བཞག་ཤག
The way of killing livestock by binding their mouths is very bad.
There is a bouquet of flowers tied together over there.
'gul skyod (motion)
[Ref#94, verb 114 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁྱིལ།
Intransitive
non-volitional
འཁྱིལ།
འཁྱིལ།
written and spoken
1) to gather, to accumulate.
2) to become puddled.
3) to be coiled up.
༡༽ ཁ་ནུབ་ཆར་པ་བབས་ནས་ད་དུང་སྒོ་ར་ལ་ཡང་ཆུ་འཁྱིལ་བསྡད་ཤག
ག་རེ་བྱས་པ་ཡིན་ན། འདིར་སྣུམ་འདི་འདྲས་འཁྱིལ་ཤག
Two nights ago, it rained and there is still a puddle in the courtyard. (lit. 'water is still accumulated in the courtyard.')
What happened? There is a puddle of oil here. (lit. 'oil accumulated like this!')
༢༽ ལྟོས་དང་། སྦྲུལ་དེ་འཁྱིལ་བྱས་བསྡད་ཤག
Look, that snake is coiled up.
'gul skyod (motion)
[Ref#100, verb 115 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁྱུད།
Direct Ergative
volitional
འཁྱུད།
འཁྱུད།
འཁྱུད།
written and spoken
1) to hug, to embrace.
2) to climb up a rope or tree.
༡༽ མི་དེ་རྩལ་ལག་བདེ་བ་ལ་ནི་ཤིང་ཧྲེང་ཧྲེང་ལ་འཁྱུད་བྱས་འཛེགས་ཐུབ་ཀྱིས།
That adept person can cling to the branchless (trunk) of a tree and scale (to the top). (Note that {hreng hreng} here means branchless and is usually used in the sense of 'single' or 'alone'.)
༢༽ མེ་ཏོག་དེ་ཐག་པར་འཁྱུད་བྱས་སྐྱེས་ཙང་ཐག་འཁྱུད་མེ་ཏོག་ཟེར་གྱི་རེད།
དུག་སྦྲུལ་གྱིས་འཁྱུད་པའི་ལྕང་མ་ལ་སྤྲེའུ་གནས་ཐབས་ཡོད་མ་རེད།
That flower grows by winding around rope and so is called a 'winding flower.' (i.e., a twine.)
A monkey can't stay on a tree around which a poisonous snake is coiled. (This is a proverbial saying.)
'gul skyod (motion)
[Ref#424, verb 116 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁྱེར།
Direct Ergative
volitional
ཁྱེར།
འཁྱེར།
ཁྱེར།
སྒྲ་གདངས༽ འཁྱེའི།
written and spoken
1) to take.
2) to carry.
3) to bring.
༡༽ ངས་ཁ་ས་ཁྱེད་རང་ལ་དེབ་ཡག་པོ་གཅིག་ཁྱེར་ཡོད།
ཁོང་གིས་རླུང་འཕྲིན་གསར་རྐྱང་ཞིག་འཁྱེར་འདུག
Yesterday, I brought a good book for you.
He brought a brand new radio.
༢༽ དབྱར་ཁ་གཙང་པོ་རྒྱས་དུས་མི་འཁྱེར་ཡས་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཡོད་རེད།
གནམ་གྲུའི་ནང་དངོས་རྫས་ཆེ་ཆུང་ག་རེ་ཡིན་ནའི་འཁྱེར་ཐུབ་ཀྱི་རེད།
During the summertime, the river swells and there is danger of people being carried away.
Airplanes are able to carry things of any size.
༣༽ ཀ ཁྱེད་རང་གིས་དེབ་བསྣམས་ཡོད་པས། ཁ ཁྱེར་ཡོད།
ཀ ཁོང་གིས་དེབ་བསྣམས་འདུག་གས། ཁ བསྣམས་ཡོད་པ་འདྲ།
A. Did you bring (a) book? B. I did.
A. Did he bring (a) book? B. Perhaps he has.
sems can (sentient beings)
[Ref#45, verb 117 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: བསྣམས།
Tsang Gey: འཁུར།
འཁྱོག་བཤད་བྱེད།
Indirect Ergative
volitional
written and spoken
1) to distort, to misrepresent.
2) to twist the meaning of.
༡༽ རྩོམ་པ་པོ་དེས་ཆོས་ལུགས་ལ་འཁྱོག་བཤད་མང་པོ་བྱས་ཤག
དོན་དག་ངོ་མ་ལ་འཁྱོག་བཤད་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་མ་རེད།
The author has greatly distorted religion.
You shouldn't misrepresent the truth. (lit. 'the true meaning of things'.)
༢༽ རིག་གནས་དང་ལོ་རྒྱུས་ལ་འཁྱོག་བཤད་བྱས་ན་མི་རབས་རྗེས་མ་ལ་མགོ་སྐོར་ཚབས་ཆེན་བཏང་བ་དང་ཁྱད་ཡོད་མ་རེད།
There's no difference between the misrepresentation of culture and history and the awful deception of the next generation.
spyi tshogs (society)
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#758, verb 118 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁྱོལ།
Intransitive
non-volitional
འཁྱོལ།
འཁྱོལ།
written and spoken
1) to finish.
2) to reach a destination.
༡༽ ཀ མོ་ཊ་འདི་ལྷོ་ཁར་འཁྱོལ་གྱི་རེད་པས། ཁ འཁྱོལ་ཨེ་ཡོང་།
ང་རི་རྩེ་ལ་འཁྱོལ་མ་བྱུང་། ཡིན་ནའི་ཁོང་ཏག་ཏག་འཁྱོལ་སོང་།
A. Is this car able to reach Lhoka? B. I doubt it. (The implication is that the car is not very good.)
I couldn't reach the top of the mountain, but he made it right to the top.
༢༽ ཀ འཚོ་བ་འཁྱོལ་པ་འདུག་གས།
ཁ ཐེབས་ཆག་ཅིག་འཁྱོལ་པ།
A. Are you able to make ends meet? (i.e., manage OK in life?)
B. (I) can barely make ends meet. ({thebs chag} is also spelled {thabs chags.)
༣༽ ཀ ཁྱེད་རང་ལས་ཀ་དེ་འཁྱོལ་སོང་ངས།
ཁ འཁྱོལ་གྲབས་ཡོད།
A. Were you able to finish that work?
B. (I'm) about to finish.
༤༽ མི་དེས་མི་ཚེ་གང་འཁྱོལ་གྱི་འཚོ་བ་བསྐྱལ་གྱི་ཡོད་རེད།
That person is wasting his life. (This is a common idiomatic expression said about someone who has is lazy and lacking ambition. In this example {'khyol} is used as a modifying adjective with {gang}.)
sems can (sentient beings)
[Ref#11, verb 119 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁྲབ།
Direct Ergative
volitional
འཁྲབས།
འཁྲབ།
འཁྲོབས།
written and spoken
1) to act, to perform.
2) to stage, to put on.
༡༽ ཀ ཞོལ་ལྷ་མོ་ཚོགས་པས་ཞོ་སྟོན་ལ་སྣང་ས་འོད་འབུམ་འཁྲབ་རྒྱུ་རེད་ཤག ཁ འོ་ན་ང་ཚོ་ལྷ་མོ་འཁྲབ་སར་འགྲོ་ཆོག་གི་རེད་པས།
ཀ ཆོག་དང་ཆོག
A. The Shol opera group will perform the story of Namsa Wobum during the yoghurt festival.
B. Will we be allowed to go to the opera?
A. Of course.
༢༽ ནུབ་ཕྱོགས་ལ་བསྐྱོད་པའི་རྣམ་ཐར་དེ་གསོན་ཉམས་དོད་པོ་ཞིག་འཁྲབས་འདུག
The story of the journey to the West has been very realistically performed.
༣༽ དུས་ཕྱིས་བོད་རིགས་གློག་བརྙན་འཁྲབ་མཁན་མང་པོ་ཞིག་གིས་ལྟད་མོ་ཡག་པོ་འཁྲབ་ཀྱི་ཡོད་རེད།
Many Tibetan movie actors are perfoming well in movies these days.
༤༽ ངས་ལྷ་མོ་འཁྲབ་སྟངས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ཡིན་ནའི་དེང་སང་འཁྲབ་འདོད་ཞེ་དྲགས་མེད།
I know how to perform Tibetan opera, but these days I don't want to perform.
sgyu rtsal (the arts)
[Ref#82, verb 120 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
འཁྲིད།
Direct Ergative
volitional
ཁྲིད།
འཁྲིད།
ཁྲིད།
written and spoken
1) to teach, to instruct.
2) to lead, to guide.
༡༽ རྒན་ལགས་ཁོང་གིས་སློབ་ཚན་ཡག་པོ་འཁྲིད་གནང་གི་རེད།
ཞིང་པས་ཡུར་བུའི་ནང་ཆུ་འཁྲིད་རྩིས་བྱེད་པའི་སྒང་རེད།
ཁོང་གིས་དཔེ་ཆ་ལྗགས་འཁྲིད་ཡག་པོ་གནང་གིས།
He teaches lessons well.
The farmers are now planning to lead water through the viaduct.
He teaches scriptures well.
༢༽ ང་ཚོའི་རྒན་ལགས་ཀྱིས་སློབ་ཕྲུག་ཚང་མ་ལུས་རྩལ་ཐང་ལ་ཁྲིད་གནང་སོང་།
Our teacher led all the students to the sports ground.
༣༽ ཁུ་ལུང་བ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་སེར་བ་མཛུབ་ཁྲིད་གནང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད།
There is a story of Yonden Gyatso from Ku Lung, who diverted hail with his finger. (The use of {yod} in this sentence reflects literary Tibetan.)
slob gso (education)
mi'i bya spyod kyi 'brel ba (human relationships)
[Ref#50, verb 121 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: ལྗགས་འཁྲིད།
འཁྲུག
Intransitive
non-volitional
འཁྲུགས།
འཁྲུག
written and spoken
1) to get disturbed, shaken up or mixed up.
2) to get into a fight or quarrel.
༡༽ ཁོང་དགོངས་པ་འཁྲུགས་ཤག
གོ་རིམ་འཁྲུགས་ན་ལས་ཀ་བྱེད་ཁག་པོ་ཡོད་རེད།
She is disturbed (about something).
If the order is mixed up, it is difficult to do work.
༢༽ ལམ་ཀ་ཡག་པོ་མེད་ཙང་མོ་ཊའི་ནང་ངའི་ནང་ཆ་ཚང་མ་འཁྲུགས་སོང་།
Since the road was bad, my insides got all shaken about from being in the car.
༣༽ དེང་སང་ཁོང་གཉིས་འཁྲུག་པའི་སྒང་རེད།
These days, those two are going out together. (Note that this use of {'khrug} is particular to Lhasa dialect and implies a romantic relationship.)
bsam blo'i mtshon byed (mind/emotions)
spyi tshogs (society)
[Ref#899, verb 122 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Opposite Volition: དཀྲུག
Causative: དཀྲུག
Resaultative: འཁྲུག
འཁྲུད།
Direct Ergative
volitional
བཀྲུས།
བཀྲུ
ཁྲུས།
written and spoken
1) to wash.
2) to bathe.
༡༽ ཁ་ལག་མ་བཟས་གོང་ལ་ལག་པ་ཡག་པོ་འཁྲུད་དགོས་རེད།
ཞལ་ལག་མ་མཆོད་གོང་ལ་ཕྱག་བསིལ་རོགས་གནང་།
Before eating, (one) must wash (one's) hands well.
Before eating, please wash your hands.
༢༽ སྐུ་ཞབས་ཀྱི་ན་བཟའ་དེ་གཙང་པོའི་ནང་བསིལ་ན་མ་གཏོགས་གཙང་མ་དག་གི་མ་རེད།
If the monk's clothes are not washed in the river, they will not become clean.
༣༽ ཀ ཁྱེད་རང་ན་བཟའ་འཁྲུད་གནང་གི་ཡོད་པས།
ཁ ལགས་མེད། ང་ཕོ་ཁེབས་ཀྱི་རྒྱབ་ཤ་འཁྲུད་ཀྱི་ཡོད།
A. Are you washing clothes?
B. No. I'm washing a quilt cover.
lus kyi rnam 'gyur (bodily functions)
nang las (domestic)
[Ref#47, verb 123 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO
Honorific: བསིལ།
འཁྲུལ་སྣང་སྐྱེ།
Benefactive
non-volitional
written and spoken
1) to hallucinate, to have an illusion.
2) to have a visionary experience.
3) to be deluded.
༡༽ ང་འཁྲུལ་སྣང་སྐྱེས་བྱས་སྒོར་མོ་བཅུ་དང་ལྔ་བཅུ་ནོར་ནས་སྤྲད་འདུག
I was deluded and mistakenly gave fifty yuan instead of ten. (lit. I mistook ten and fifty yuan and gave the larger amount.)
༢༽ ཉལ་ཐག་འཐེན་ན་འཁྲུལ་སྣང་སྐྱེས་ནས་ལྷ་ཡུལ་ལ་སླེབས་པ་ནང་ལྟར་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་པ་འདྲ།
I suppose that when you inhale drugs, you hallucinate that you have arrived in the realm of the gods.
bsam blo'i mtshon byed (mind/emotions)
[Ref#619, verb 124 in list]
>>>> PLAY TIBETAN OR ENGLISH AUDIO